Artykuł ekspercki

Różnorodność jest fundamentalną wartością każdego społeczeństwa

12 sierpnia 2016

Artykuł dr Sylwii Spurek, zastępczyni Rzecznika Praw Obywatelskich ds. Równego Traktowania pochodzi z publikacji „Łączy nas różnorodność – przewodnik po Karcie Różnorodności”.

Różnorodność jest fundamentalną wartością każdego społeczeństwa. Biorąc pod uwagę zmiany demograficzne w naszym kraju i starzejące się społeczeństwo, konieczne jest wprowadzanie przekształceń również w organizacji i zarządzaniu w miejscu pracy. W tym kontekście ważne jest włączanie kwestii zarządzania wiekiem i równości płci do polityk i procedur stosowanych w organizacjach, jak również wypracowanie i wdrożenie polityki równego traktowania i zarządzania różnorodnością w miejscu pracy ze szczególnym uwzględnieniem takich obszarów, jak dostęp do szkoleń i awansów, wynagrodzenia czy godzenie obowiązków zawodowych z życiem prywatnym i rodzinnym.

Polskie społeczeństwo starzeje się w znacznie szybszym tempie niż społeczeństwa wielu innych krajów. Osoby starsze powinny mieć możliwość kontynuowania pracy zarobkowej tak długo, jak chcą i jak długo są w stanie pracować wydajnie. Podkreśla to „Międzynarodowy plan działania w kwestii starzenia się społeczeństwa” (tzw. Plan Madrycki 2002), który wskazuje także na potrzebę zwiększenia w miejscu pracy świadomości na temat korzyści płynących z zatrudniania osób starszych. Istotne w tym zakresie jest zarządzanie strukturą wieku w przedsiębiorstwach, zachęcanie pracowników starszych do przekazywania swojej wiedzy osobom młodszym oraz wewnętrzna mobilność pracowników w starszym wieku. Warto wspomnieć, że biorąc pod uwagę zwiększającą się liczbę osób starszych w skali globalnej i głosy dotyczące naruszeń praw człowieka w odniesieniu do seniorów, w 2012 r. ONZ podjęło pracę nad nową konwencją praw osób starszych.

Szczególną grupę wśród osób starszych stanowią kobiety – to one są zagrożone ubóstwem na starość w dużo większym stopniu niż mężczyźni. Wysokość ich emerytur to konsekwencja m.in. wcześniejszego kończenia aktywności zawodowej oraz tzw. luki płacowej. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego aktualnie przeciętne wynagrodzenie mężczyzn jest o 20,6% wyższe aniżeli przeciętne wynagrodzenie kobiet. Niższe emerytury kobiet to także konsekwencja podejmowania przez nie pracy w gorzej płatnych zawodach. Kobiety częściej niż mężczyźni pracują także w niepełnym wymiarze czasu pracy, jak również „wypadają” czasowo z rynku pracy, z uwagi na trudności w godzeniu ról rodzinnych i zawodowych. Dlatego kwestią o podstawowym znaczeniu w zakresie zarządzania różnorodnością jest zapewnienie równego dostępu do rozwiązań umożliwiających godzenie ról rodzinnych i zawodowych. Choć z badań opinii publicznej (CBOS) wynika, że Polacy preferują partnerski model rodziny, to regulacje prawne w dużej mierze wspierają jedynie kobiety w roli rodziców.

Ponadto, jak pokazują wyniki badania przeprowadzonego na zlecenie Rzecznika Praw Obywatelskich, odpowiedzialnością za opiekę nad dziećmi i nieodpłatną pracą w domu obarczane są przede wszystkim kobiety, ojcowie zaś jedynie okazjonalnie angażują się w obowiązki domowe. Prowadzi to do nierównego traktowania – kobiet w obszarze zatrudnienia, a mężczyzn – w obszarze życia rodzinnego. W efekcie oboje rodzice nie mogą bowiem w pełni realizować swoich planów zawodowych i spełniać się w relacjach z dziećmi, a pracodawcy nie korzystają z potencjału kobiet. Ponadto wyniki badania Rzecznika wskazują na wciąż niepełną wiedzę rodziców o przysługujących im uprawnieniach związanych z rodzicielstwem. Zdarza się, że pracodawcy uniemożliwiają mężczyznom korzystanie z uprawnień związanych z rodzicielstwem. W rekomendacjach, które znalazły się w raporcie „Godzenie ról rodzinnych i zawodowych. Równe traktowanie rodziców na rynku pracy”, Rzecznik Praw Obywatelskich wskazuje m.in., że w związku z nadal niewystarczającą dostępnością instytucji opieki nad dziećmi do lat 3 jednym z rozwiązań umożliwiających pogodzenie pracy zawodowej z życiem rodzinnym mogłoby być szersze korzystanie z elastycznych form zatrudnienia. Niezbędne jest także wspieranie pracodawców w tworzeniu przyzakładowych żłobków i klubów dziecięcych.

Każdy z nas powinien móc w pełni i swobodnie decydować o swoich wyborach w zakresie aktywności zawodowych, w sposób niezależny od stereotypowych przekonań dotyczących płci i wieku. Karta Różnorodności zakłada tworzenie w organizacjach instrumentów służących temu właśnie celowi. Co istotne, kwestia różnorodności wiąże się z realizacją praw człowieka, ale także jest ważna z ekonomicznego punktu widzenia. Różnorodność po prostu opłaca się – społecznie i ekonomicznie.

Autorzy