Zmiana klimatu co roku staje się bardziej zauważalna

29 października 2021

Po 2019 r., który był najgorszym roku w historii, 2020 r. był kolejnym rokiem, w którym w pożarach spłonęły duże obszary naturalne w Europie. Pomimo zwiększonego poziomu gotowości w państwach UE w 2020 r. w UE spłonęło około 340 000 hektarów (ha), co stanowi obszar o 30 proc. większy niż Luksemburg. Rok 2021 r. okazał się jeszcze gorszy.

Wspólne Centrum Badawcze Komisji Europejskiej (JRC) przedstawiło 21. edycję swojego corocznego sprawozdania na temat pożarów lasów w Europie, na Bliskim Wschodzie i w Afryce Północnej, dotyczącą 2020 r. W chwili publikacji niniejszego sprawozdania płomienie pochłonęły już około 0,5 mln ha, z czego 61proc. to lasy, których regeneracja zajmie lata. Około 25 proc. spalonych obszarów w Europie znajdowało się na obszarach Natura 2000, czyli unijnych rezerwuarach różnorodności biologicznej. W roku bieżącym UE wzmocniła swoje zdolności do udzielania pomocy państwom w tym sezonie pożarowym, co zostało już szeroko wykorzystane w przypadku dużych pożarów, które tego lata dotknęły regionu Morza Śródziemnego.

Zmiana klimatu co roku staje się również coraz bardziej zauważalna. Wyraźnie obserwowalna tendencja wzrostowa wskazuje na wyższy poziom zagrożenia pożarowego, dłuższe okresy pożarów i intensywne szybko rozprzestrzeniające się „megapożary”, w przypadku których tradycyjny sprzęt do gaszenia ma małą skuteczność. Tego roku do końca czerwca spłonęło już około 130 tys. ha, co stanowi tradycyjny początek sezonu pożarowego. Pożary nie dotykają już tylko państw południowych, lecz stanowią rosnące zagrożenie również dla Europy Środkowej i Północnej. Ponad dziewięć pożarów na 10, jest spowodowanych działaniami człowieka. Kampanie uświadamiające i edukacyjne na temat zagrożenia pożarami mają zatem kluczowe znaczenie w zapobieganiu klęskom żywiołowym.

Zmiana klimatu ma wpływ na długość i intensywność sezonu pożarowego, zagrażając większej liczbie istnień i niszcząc przyrodę. Dzisiejsze sprawozdanie pokazuje, jak druzgocący był ostatni rok, a potwierdzają to dane z tego roku. Komisja Europejska przyjęła nową strategię leśną UE mającą na celu zwiększenie odporności lasów w Europie. Zdrowe i odporne lasy oraz grunty, którymi gospodaruje się w sposób chroniący różnorodność biologiczną i ludzi, mają kluczowe znaczenie dla łagodzenia skutków pożarów lasów. Z tego względu współpracujemy z partnerami i władzami krajowymi, aby ustanowić zapobieganie pożarom lasów na lądzie jako normę – oświadczył Virginijus Sinkevičius, unijny komisarz ds. środowiska, oceanów i rybołówstwa.

Główne ustalenia zawarte w sprawozdaniu

  • Ze sprawozdania za 2020 r. w sprawie pożarów lasów wynika, że najbardziej ucierpiała Rumunia, a następnie Portugalia, Hiszpania i Włochy, co odnotowano w sprawozdaniach krajowych;
  • Pożary lasów poważnie dotknęły europejskie obszary chronione „Natura 2000”: ich powierzchnia wynosiła 136 331 ha, co stanowiło około 40 proc. łącznej powierzchni obszarów spalonych w 2020 r. – nieco mniej niż w 2019 r., ale powyżej średniej z ostatnich 9 lat;
  • Niestety w Rumunii, podobnie jak w 2019 r., prawie połowa całkowitego spalonego obszaru znajdowała się na obszarach Natura 2000, głównie w rezerwacie przyrody w delcie Dunaju;
  • W 2020 r. pożary na ponad 30 ha dotknęły 20 państw członkowskich, powodując spalenie łącznie 339 489 ha, czyli nieco więcej niż odnotowano w 2019 r.;
  • Więcej osób straciło również życie w sezonie pożarowym w 2020 r. w porównaniu z 2019 r.: Hiszpania w swoim sprawozdaniu krajowym zgłosiła sześć ofiar, z czego cztery to strażacy;
  • W 2020 r. Usługa programu Copernicus w zakresie zarządzania kryzysowego szybkiego mapowania została uruchomiona 17 razy, aby umożliwić szczegółowe mapowanie pożarów lasów, co jak dotąd stanowi mniej aktywacji niż w 2021 r.;
  • W 2019 r. Unijny Mechanizm Ochrony Ludności został zmodernizowany dzięki flocie samolotów gaśniczych za pośrednictwem rescEU, co zwiększyło jego zdolność do udzielania pomocy państwom w tym sezonie pożarowym.

Sezon pożarów lasów w 2020 r. charakteryzował się dużą liczbą pożarów środowiskowych w pierwszej połowie roku. Zimą pożary wybuchały w delcie Dunaju i w Pirenejach, a wiosną głównie w regionie bałkańskim. Latem i jesienią najbardziej ucierpiały kraje śródziemnomorskie, a w szczególności Hiszpania i Portugalia, które odnotowały największe pożary w UE w 2020 r. Największe pożary w ciągu roku miały miejsce poza UE – na Ukrainie w pobliżu zakopanego reaktora jądrowego w Czarnobylu.

Źródło: KE