Artykuł ekspercki

Odpowiedzialna firma 4.0

9 czerwca 2019
Artykuł Marii Ibisz zdobył nagrodę główną w konkursie „Pióro odpowiedzialności” w kategorii artykuł ekspercki. Tekst zatytułowany „Odpowiedzialna firma 4.0” ukazał się pierwotnie w magazynie Personel Plus (16.09.2018 r.)

Według raportu Deloitte „Global Human Capital Trends 2018” 87 proc. badanych wyraża przekonanie, że czwarta rewolucja przemysłowa – będąca połączeniem technologii cyfrowych i infrastruktury informatycznej – przyczyni się do wyrównania szans i zwiększenia stabilności, a zdaniem 75 proc. ankietowanych wpływ przedsiębiorstw na kształtowanie przyszłości w tym zakresie będzie dużo większy niż wpływ administracji publicznej i innych organizacji.

Aż 86 proc. młodych uważa, że sukces przedsiębiorstwa należy postrzegać również w kategoriach pozafinansowych (pogląd podzielany jest przez 83 proc. respondentów z grupy pokolenia Z). Trzy najważniejsze cele przedsiębiorstw – generowanie zysku finansowego, wzrost efektywności oraz skupienie na sprzedaży produktów i usług – znalazły się na trzech ostatnich miejscach w opinii młodych pracowników. Jak wynika z najnowszego badania „2018 Deloitte Millennial Survey”, oczekuje się, by organizacje stawiały cele związane z wpływem na otoczenie poprzez m.in. tworzenie miejsc pracy, przyczynianie się do pozytywnej zmiany społecznej i ulepszania życia ludzi, tworzenie innowacyjnych rozwiązań, produktów i usług, ochronę środowiska naturalnego czy zapewnienie dobrostanu i rozwoju pracowników. Badani zwracają również uwagę na różno­rodność i inkluzywne miejsce pracy. Młode pokolenia oczekują, by liderzy przyjmowali postawę obywatelską tak w biznesie, jak i w działalności pozabiznesowej.

Aż 77 proc. badanych uważa, że odpowiedzialność społeczna biznesu i postawa obywatelska są ważne. Jednak tylko dla 18 proc. organizacji jest to priorytet znajdujący odzwierciedlenie w strategii. W Polsce odsetek respondentów wskazujących poprawę jakości życia lokalnej społeczności jako kluczowy cel biznesu sięga zaledwie 19 proc. (w porównaniu do 30 proc. globalnie). Niespełna połowa polskich HR-owców przyznaje, że wdrażanie programów z zakresu społecznej odpowiedzialności biznesu wciąż stanowi wyzwanie w ich firmach – nie są one wystarczająco rozwinięte lub wsparte finansowo. Polscy respondenci wymieniają wsparcie finansowe wybranych organizacji charytatywnych (56 proc.) lub darowizny pozafinansowe (darmowe usługi, przekazywanie produktów – 39 proc.) jako najczęściej realizowane programy w swoich firmach. Jest to podstawowy i najprostszy sposób aktywności, nakierowany głównie na korzyści wizerunkowe. Takie podejście nie wykorzystuje potencjału organizacji, jej zasobów, wiedzy ani siły wpływu. Widać wyraźnie, że polskim firmom pozostało dużo
do zrobienia.

Rewolucja przejrzystości – jaki jest nowy kierunek sprawozdawczości?

Jesteśmy aktualnie świadkami ważnych zmian w obszarze zarządzania strategicznego (tak w zakresie strategii biznesowych, jak i podejścia do zrównoważonego rozwoju i odpowiedzialnego biznesu), zarządzania zasobami ludzkimi oraz raportowania.

Zarówno globalny, jak i polski system sprawozdawczości przechodzi obecnie prawdziwą rewolucję przejrzystości. Dominująca do tej pory forma komunikacji korporacyjnej z rynkiem, inwestorami, analitykami, jaką było coroczne raportowanie danych finansowych skierowanych jedynie do inwestorów i analityków, zostaje zastąpiona przez trend raportowania zintegrowanego. Przedsiębiorstwa dążą do opracowania źródła danych integrującego dane finansowe i niefinansowe. Nowe technologie umożliwiają personalizację treści i dotarcie do nowych grup odbiorców, takich jak pracownicy, potencjalni pracownicy z grupy Millenialsów, klienci. Firmy coraz częściej decydują się na interaktywną formę raportów, microsite, korzystają z blogów lub formy wideo. Decydują się również na zastosowanie narzędzi ekono­metrycznych, by definiować swój wpływ na otoczenie w sposób konkretny i mierzalny, by tworząc treść, łączyć dobrą jakość z lekkim storytellingiem.

Ekspansja nowych technologii na rynku pracy oraz wzrost popularności portali internetowych takich jak LinkedIn, Face­book, Glassdoor, Twitter, Instagram, Pinterest stawiają transparentność firmy jako miejsca pracy w nowym świetle. Przedstawiciele pokolenia Millenialsów poszukują informacji na temat możliwości rozwoju kompetencji interpersonalnych, systemu motywacyjnego, zasad i wyników w zakresie wdrażania etyki czy programów w zakresie innowacyjności. Pracownicy łatwo wymieniają informacje na temat atmosfery pracy, wynagrodzeń, przyjazności metod zarządzania, kultury organizacyjnej pracodawców. Zwłaszcza ci o pożądanych na rynku pracy kompetencjach wybierają pracodawców, do których mają dostęp informacyjny i których wizerunek im odpowiada.

Kontekst rynku polskiego – gros firm nie nadąża za rewolucją

Aż 80 proc. spośród 300 polskich firm i grup kapitałowych objętych obowiązkiem ujawniania danych niefinansowych według znowelizowanej Ustawy o rachunkowości musiało w zeszłym roku zaraportować po raz pierwszy. Oznaczało to konieczność zmierzenia się z oceną swoich działań z zakresu społecznej odpowiedzialności. Okazało się, że wiele polskich firm prowadzi działania z zakresu społecznej odpowiedzialności, jednak nie mają one znaczenia strategicznego. Firmy nie wiedzą, które tematy są istotne, użyteczne i jak o nich raportować. Trudność sprawia zdefiniowanie kluczowych wskaźników efektywności, często brakuje ich w strategiach biznesowych, strategii zrównoważonego rozwoju i odpowiedzialnego biznesu. Firmy nie skorzystały z uznanej międzynarodowo metodyki raportowania (GRI, IIRC). Nie definiują grup docelowych raportu, często tworzą raporty jedynie na użytek wypełnienia wymogu regulacyjnego, jako dodatek do sprawozdania z działalności.

Trend liderski – raportowanie zintegrowane

Według Międzynarodowych Wytycznych Raportowania Zintegrowanego (ang. International Integrated Reporting Council, IIRC) centralnym punktem raportowania zintegrowanego powinien być model tworzenia wartości (ang. value creation model), pokazujący, w jaki sposób firma tworzy wartość obecnie i jakie są scenariusze przyszłości (patrz rysunek: „Proces tworzenia wartości”). Tworzenie wartości organizacja powinna pokazywać zarówno z perspektywy wkładu w podejmowane działania (ang. input), wyników podjętych działań (ang. output), jak i ich efektów (ang. outcome), patrząc nie tylko na kapitał finansowy, lecz także produkcyjny, intelektualny, ludzki, społeczny, relacyjny i naturalny.

Na bazie doświadczeń współpracy doradczej przy około 10 procesach raportowania zintegrowanego oraz przy organizacji konkursu na najlepsze raporty zintegrowane w regionie Europy Środkowej – Green Frog Awards – widzimy, że firmy wykorzystują ten proces w celu osiągnięcia dodatkowych korzyści, w tym m.in.: wzmocnienia notowań rynkowych, zdobycia zaufania otoczenia i budowania relacji, wzmocnienia procesów zarządczych i wzrostu transparentności organizacji. Dostrzegamy również, że wiele raportów powstających na rynku ogranicza się jedynie do wydania raportu finansowego i niefinansowego w jednej publikacji zamiast podjęcia próby ich zintegrowania.

Trend liderski – mierzenie wpływu

Liczba pracowników, płacone dywidendy czy podatki to tylko część wpływu przedsiębiorstw na gospodarkę. Dla wielu interesariuszy szczególne znaczenie mają efekty zewnętrzne, związane nie tylko z bezpośrednim oddziaływaniem firmy na otoczenie, lecz także z tym pośrednim i indukowanym.

Coraz więcej firm sięga po modelowanie oparte na przepływach międzygałęziowych (ang. Input-Output). W tego typu raportach interesariusze mogą znaleźć liczby, które przemawiają do wyobraźni, np. „łączne zatrudnienie wygenerowane w danym roku to prawie dwa razy więcej niż suma osób pracujących w mieście Sopot”; „łączne dochody ludności wypracowane w danym roku to kwota, która pozwoliłaby na sfinansowanie letnich wyjazdów wypoczynkowych dla 400 tys. Polaków”; „wartość dodana w gospodarce dzięki danej firmie pozwoliłaby na kupno ok. 28 pociągów typu pendolino.”

Model ekonometryczny pozwala zbadać, w jaki sposób działalność przedsiębiorstwa wpływa na rozwój swojego otoczenia lokalnego, w tym na swoich dostawców i poddostawców reprezentujących różne gałęzie gospodarki, a także jak poprzez impuls popytowy generowany przez wynagrodzenia ich pracowników wzrasta gospodarka kraju i regionów.

W modelu agile’owym

W przeciętny proces raportowania niefinansowego zgodnie z wytycznymi GRI zaangażowanych jest ok. 20 osób w organizacji. Zazwyczaj zbiera się ok. 60–80 wskaźników. Proces wymaga zaangażowania cross-funkcyjnego i pracy agile’owej. Wygrają liderzy, dla których pytaniem nie jest już, czy raportować dane nie­finansowe, ale jak zrealizować proces efektywnie i jak go wykorzystać do doskonalenia strategicznego zarządzania organizacją oraz do budowania zaufania i relacji z kluczowymi grupami docelowymi, w tym obecnymi i potencjalnymi pracownikami.

Autorzy

Maria Ibisz